سنگ غده بزاقي؛ علت درد و تورم هنگام غذا خوردن و روشهاي درمان
سنگ غده بزاقي؛ علت درد و تورم هنگام غذا خوردن و روشهاي درماندرد زير فك يا تورم كنار گوش كه هنگام غذا خوردن بيشتر ميشود، ميتواند با انسداد مسير خروج بزاق ارتباط داشته باشد. سنگ بزاقي يكي از علتهاي احتمالي اين وضعيت است؛ رسوبي سخت كه ممكن است جريان طبيعي بزاق را مختل كند. بااينحال، درد و تورم بهتنهايي وجود سنگ را ثابت نميكنند و براي تشخيص علت، معاينه لازم است.دكتر كيوان آقازاده، متخصص گوشوحلقوبيني و داراي فلوشيپ فوقتخصصي جراحيهاي سر و گردن، در زمينه بيماريهاي غدد بزاقي نيز فعاليت دارد. ارزيابي اين مشكلات با بررسي محل تورم، وضعيت مجرا و عملكرد غده آغاز ميشود تا مسير مناسب درمان مشخص شود.
سنگ غده بزاقي چيست و چگونه ايجاد ميشود؟غدد بزاقي، مايعي توليد ميكنند كه به مرطوبماندن دهان، جويدن و بلع غذا كمك ميكند. بزاق از طريق مجراهاي باريك وارد دهان ميشود. تشكيل رسوبات معدني سخت در غده يا مسير مجرا ميتواند خروج آن را محدود كند و باعث تجمع بزاق، درد و تورم شودسنگها بيشتر در غده زير فكي ايجاد ميشوند، اما ساير غدد نيز ممكن است درگير شوند. غده بزاقي پاروتيد در جلوي گوش قرار دارد و انسداد مجراي آن ميتواند با تورم همان ناحيه همراه باشد. علت دقيق تشكيل سنگ در همه افراد مشخص نيست؛ بنابراين نبايد آن را صرفاً به مصرف يك غذا يا ماده خاص نسبت داد.به نقل از NHS، سرويس سلامت ملي بريتانيا:“Salivary gland stones are small stones that form in salivary glands in your mouthand can block the flow of saliva (spit).They're not usually serious and sometimes go away on their own.”ترجمه: «سنگهاي غدد بزاقي، سنگهاي كوچكي هستند كه در غدد بزاقي دهان تشكيل ميشوند و ميتوانند جريان بزاق را مسدود كنند. آنها معمولاً جدي نيستند و گاهي خودبهخود برطرف ميشوندمنبع: https://www.nhs.uk/conditions/salivary-gland-stonesسنگ بزاقي با تومور يا سرطان غده بزاقي متفاوت است. بااينحال، هر تورمي را نميتوان سنگ دانست؛ عفونت و ساير بيماريهاي غده نيز ممكن است نشانههاي مشابهي ايجاد كنندعلائم سنگ غده بزاقي چيست؟نشانهها به محل سنگ و ميزان انسداد بستگي دارند. سنگهاي كوچك ممكن است بيعلامت باشند، اما افزايش توليد بزاق هنگام غذا خوردن ميتواند درد ناشي از انسداد را آشكارتر كند. علائم احتمالي عبارتاند از:
- درد يا تورم هنگام غذا خوردن
- تورم زير فك يا اطراف گوش
- دورههاي تكرارشونده درد و تورم
- احساس برجستگي يا سفتي زير زبان در برخي موارد
- تب، قرمزي يا ترشح چركي در صورت بروز عفونتمنبع: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/24344-sialolithiasis
تكرار اين نشانهها، حتي اگر بين وعدههاي غذايي كاهش پيدا كنند، دليل مناسبي براي بررسي پزشكي است. مشاهدهنشدن سنگ در دهان نيز وجود آن را رد نميكندسنگ غده بزاقي چگونه تشخيص داده ميشود؟ارتباط درد و تورم با غذا خوردن، سرنخ مهمي براي بررسي انسداد مجراي بزاقي است، اما تشخيص فقط بر اساس اين الگو انجام نميشود. پزشك بايد محل تورم، سابقه عفونت و ساير علتهاي احتمالي را بررسي كند. مراحل معمول ارزيابي عبارتاند از:
- بررسي شرححال: زمان شروع علائم، ارتباط آنها با وعدههاي غذايي، دفعات تورم و سابقه درمان پرسيده ميشود.
- معاينه دهان و غده: پزشك مسير مجرا و دهانه خروج بزاق را بررسي ميكند و ممكن است بعضي سنگهاي نزديك دهانه مجرا را لمس كند.
- تصويربرداري در صورت نياز: سونوگرافي ميتواند براي بررسي انسداد مفيد باشد؛ بسته به يافتهها، سيتياسكن يا روش ديگري انتخاب ميشود.
- بررسي تكميلي موارد منتخب: اگر محل يا علت انسداد روشن نباشد، ارزيابي دقيقتر مجرا ممكن است لازم شود.
سيالاندوسكوپي، بررسي مجراي بزاقي با يك دوربين بسيار ظريف است كه از دهانه طبيعي مجرا وارد ميشود. اين روش در موارد منتخب، علاوه بر مشاهده داخل مجرا، امكان درمان بعضي انسدادها را نيز فراهم ميكند؛ بااينحال، براي همه بيماران ضروري يا مناسب نيست.هنگام مراجعه به دكتر كيوان آقازاده، همراهداشتن تصاوير قبلي، فهرست داروها و توضيح زمان بروز تورم كمك ميكند اطلاعات كاملتري در اختيار پزشك قرار گيرد. اگر تورم بين وعدهها كاهش مييابد، اين موضوع را نيز بيان كنيد؛ كمشدن موقت علائم، وجود انسداد را رد نميكند.چه زماني تورم غده بزاقي به بررسي سريعتر نياز دارد؟بيشتر موارد درد و تورم، فرصت ارزيابي برنامهريزيشده دارند؛ اما همراهشدن آنها با عفونت يا اختلال تنفس، زمان مراجعه را تغيير ميدهد. جدول زير راهنماي مراجعه است و جايگزين تشخيص پزشك نيست.
| علامت | علت اهميت | اقدام مناسب |
| تورم تكرارشونده هنگام غذا | احتمال انسداد مسير بزاق | تعيين وقت معاينه، حتي اگر تورم فروكش كند |
| تب همراه با درد و قرمزي | احتمال عفونت غده | ارزيابي پزشكي سريع، ترجيحاً همان روز |
| ترشح چركي داخل دهان | احتمال عفونت نيازمند درمان | مراجعه سريع به پزشك |
| تورم سريع يا گسترش آن به گردن | احتمال تشديد التهاب يا عفونت | ارزيابي فوري |
| مشكل تنفس يا ناتواني در بلع بزاق | احتمال درگيري راه هوايي | مراجعه فوري به اورژانس |
تب، قرمزي و ترشح چركي ميتوانند نشانه عفونت باشند. در موارد شديد، گسترش عفونت به بافتهاي گردن ممكن است راه تنفس را تهديد كند؛ در چنين شرايطي نبايد منتظر وقت معمول مطب ماندتورم غده بزاقي هميشه ناشي از سنگ نيست. تشخيص علت، پيش از مصرف دارو يا دستكاري مجرا، كمك ميكند درمان مناسب انتخاب شود و مشكلات مهمتر ناديده نمانند.
درمان سنگ بزاقي به چه عواملي بستگي دارد؟
براي انتخاب درمان سنگ بزاقي، اندازه و محل سنگ، تعداد سنگها، وضعيت مجرا و وجود عفونت بررسي ميشوند. سنگ نزديك دهانه مجرا ممكن است با روشي متفاوت از سنگ عمقي درمان شود؛ بنابراين يك روش براي همه بيماران مناسب نيست. هدف، رفع انسداد و در صورت امكان، حفظ غده و عملكرد آن استدر موارد مناسب، پزشك ممكن است ابتدا اقدامات حمايتي مانند نوشيدن آب كافي، تحريك ترشح بزاق يا ماساژ ملايم را پيشنهاد كند. اين اقدامات جايگزين بررسي تورم مداوم يا عفونت نيستند. براي خارجكردن سنگ از وسيله تيز استفاده نكنيد و مجرا را با فشار شديد دستكاري نكنيد؛ اين كار ميتواند باعث آسيب و عفونت شودآنتيبيوتيك نيز براي همه سنگها ضروري نيست و خود سنگ را برطرف نميكند. اگر عفونت وجود داشته باشد، پزشك درباره درمان آن تصميم ميگيرد؛ رفع علت انسداد ممكن است همچنان لازم باشد.
آيا سنگ غده بزاقي هميشه به جراحي نياز دارد؟
خارجكردن سنگ از مسير مجرا
برخي سنگهاي قابلدسترسي را ميتوان با اقدامات محدود از مجرا خارج كرد. انتخاب روش و نياز به بيحسي يا بيهوشي به شرايط بيمار بستگي دارد.به نقل از NIDCR، مؤسسه ملي پژوهشهاي دندانپزشكي و جمجمهوصورت آمريكا:“If the problem is due to salivary gland obstruction,your doctor might use a local anesthetic to numb the areaso that s/he can probe and dilate the duct to remove the obstructive stone.”ترجمه: «اگر مشكل ناشي از انسداد غده بزاقي باشد، پزشك ممكن است با بيحسي موضعي ناحيه را بيحس كند تا بتواند مجرا را بررسي و گشاد كند و سنگ مسدودكننده را خارج سازد.منبع: https://www.nidcr.nih.gov/health-info/saliva-salivary-gland-disorders
سيالاندوسكوپي و روشهاي حفظ غده
در سيالاندوسكوپي، دوربين ظريف وارد دهانه طبيعي مجرا ميشود و ابزارهاي كوچك ميتوانند براي خارجكردن يا خردكردن بعضي سنگها استفاده شوند. امكان انجام اين روش به محل و ويژگيهاي سنگ بستگي دارد؛ گاهي نيز تركيبي از روشها لازم است
چه زماني جراحي غده مطرح ميشود؟
برداشتن غده، درمان معمول همه سنگها نيست. در موارد منتخب، مانند انسداد پيچيده، علائم شديد يا عودهاي مشكلساز، ممكن است مطرح شود. اگر اين وضعيت مربوط به پاروتيد باشد، جراحي غده پاروتيد با خارجكردن ساده سنگ از مجرا تفاوت دارد و به ارزيابي جداگانه نياز دارد. نزديكي عصب صورت به اين غده نيز بخشي از ملاحظات جراحي است؛ نتيجه يا حفظ قطعي عصب را نميتوان تضمين كرد.مراقبت پس از درمان سنگ غده بزاقي چگونه است؟مراقبتها به روش درمان بستگي دارند؛ خارجكردن سنگ نزديك دهانه مجرا با سيالاندوسكوپي يا جراحي غده، برنامه يكساني ندارد. مصرف مايعات كافي و رعايت بهداشت دهان اهميت دارند، اما زمان شروع غذا، نوع تغذيه و هرگونه ماساژ يا تحريك ترشح بزاق بايد با دستور پزشك هماهنگ شود. داروهاي تجويزشده را نيز مطابق برنامه مصرف كنيد.اگر درمان با جراحي انجام شده باشد، درباره مراقبت از زخم، محدوديت فعاليت و زمان ويزيت بعدي دستور مشخص بگيريد. NHS در راهنماي عمومي پس از جراحي، پرسيدن سؤالهاي زير را پيش از ترخيص پيشنهاد ميكند:به نقل از NHS، سرويس سلامت ملي بريتانيا:“Is there anything I should avoid doing?When can I go back to work?How much pain, bruising or swelling should I expect when I get home?”ترجمه: «آيا كاري هست كه بايد از انجام آن پرهيز كنم؟ چه زماني ميتوانم به كار برگردم؟ پس از بازگشت به خانه، چه ميزان درد، كبودي يا تورم را بايد انتظار داشته باشم؟منبع: https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/having-surgery/afterwardsپاسخ اين پرسشها بايد متناسب با عمل شما باشد. زمان نقاهت به وسعت درمان، وضعيت عمومي و نوع فعاليت روزانه بستگي دارد؛ بنابراين تجربه فرد ديگري معيار دقيقي براي بازگشت شما به كار يا ورزش نيست.آيا سنگ غده بزاقي ممكن است دوباره ايجاد شود؟پس از رفع انسداد، ممكن است سنگ جديدي تشكيل شود يا مشكل ديگري در مجرا باقي بماند. بازگشت درد و تورم، بهويژه هنگام غذا خوردن، نيازمند بررسي است و نبايد صرفاً با تكرار داروهاي قبلي پيگيري شود. هيچ اقدام عمومي، پيشگيري قطعي از تشكيل مجدد سنگ را تضمين نميكندنشانههاي زير را سريع به پزشك گزارش كنيد:
- تب يا لرز
- تورم فزاينده يا قرمزي ناحيه
- ترشح چركي داخل دهان
- درد شديد يا كنترلنشده
در صورت مشكل تنفسي يا ناتواني در بلع بزاق، مراجعه فوري به اورژانس لازم استجمعبندي؛ درد و تورم مرتبط با غذا را بررسي كنيمدرمان موفق با تشخيص محل و علت انسداد آغاز ميشود. همه سنگها به برداشت غده نياز ندارند و انتخاب روش بايد پس از ارزيابي تخصصي انجام شود. از دستكاري مجرا، استفاده از ابزار تيز و مصرف خودسرانه دارو پرهيز كنيد.براي اطلاعات بيشتر درباره سنگ غدد بزاقي، روشهاي تشخيص و درمان، ميتوانيد به وبسايت رسمي دكتر كيوان آقازاده به نشاني dr-aghazadeh.com مراجعه كنيد.طبق معرفي رسمي ايشان، دكتر كيوان آقازاده دوره تخصص را در سال ۱۳۹۰ با رتبه يك آزمون بورد تخصصي كشور به پايان رسانده و از همان سال در بيمارستان اميراعلم فعاليت علمي داشته است. سوابق ايشان شامل جراحي، آموزش رزيدنتها و انتشار مقالات پژوهشي است؛ همچنين داراي رتبه دانشياري دانشگاه علوم پزشكي تهران و فلوشيپ فوقتخصصي جراحيهاي سر و گردن هستند
برچسب: ،
ادامه مطلب



